Το πρώτο Διαβαλκανικό Φεστιβάλ Ποίησης στην Ελλάδα
0 σχόλια Αναρτήθηκε από logotexnika.blogspot.com στις 4:26 μ.μ.Συμμετέχουν λογοτέχνες από οκτώ χώρες των Βαλκανίων.
 |
| O αλβανός ποιητής, μεταφραστής και ανθολόγος Ρομέο Τσολάκου, ο οποίος βραβεύθηκε στην Αλβανία με το Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης του 2007, για το βιβλίο του «Ανθολογία ελληνικού διηγήματος» |
Τα κοινά πολιτισμικά στοιχεία των λαών των Βαλκανίων σκοπεύει να αναδείξει το 1o Διαβαλκανικό Φεστιβάλ Ποίησης που διοργανώνεται με πρωτοβουλία της Εταιρείας Συγγραφέων στη Θεσσαλονίκη στις 24 και 25 Μαΐου.
Ποιητές από οκτώ βαλκανικές χώρες -συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας- , αναγνωρισμένοι συγγραφείς που έχουν συμβάλει με μεταφράσεις και ανθολογίες τους στην επαφή της εθνικής τους λογοτεχνίας με τις λογοτεχνικές παραδόσεις των Βαλκανίων και της Ευρώπης, θα συμμετάσχουν στο Φεστιβάλ παρουσιάζοντας το ποιητικό πρόσωπο της χώρας τους.
Ποιητές από οκτώ βαλκανικές χώρες -συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας- , αναγνωρισμένοι συγγραφείς που έχουν συμβάλει με μεταφράσεις και ανθολογίες τους στην επαφή της εθνικής τους λογοτεχνίας με τις λογοτεχνικές παραδόσεις των Βαλκανίων και της Ευρώπης, θα συμμετάσχουν στο Φεστιβάλ παρουσιάζοντας το ποιητικό πρόσωπο της χώρας τους.
Ο ποιητής, μεταφραστής και ανθολόγος Ρομέο Τσολάκου από την Αλβανία, η βραβευμένη ποιήτρια, μυθιστοριογράφος, δημοσιογράφος και σεναριογράφος Σύλβια Τσόλεβα από τη Βουλγαρία, ο ποιητής, δοκιμιογράφος και πανεπιστημιακός καθηγητής Ζόραν Αντσέβσκι από την πΓΔΜ, η λογοτέχνιδα και εκδότρια Γιοβάνκα Ουλτζάρεβιτς από το Μαυροβούνιο, ο ποιητής και μυθιστοριογράφος Νταν Κομάν από τη Ρουμανία, η ποιήτρια και δοκιμιογράφος Τάνια Κραγκούγιεβιτς από τη Σερβία και ο ποιητής και μεταφραστής Tόζαν Αλκάν από την Τουρκία θα συναντηθούν με τους έλληνες ομολόγους τους Σταύρο Ζαφειρίου, Γιάννη Ζέρβα, Γιώργο Χ. Θεοχάρη, Θεώνη Κοτίνη, Ευτυχία-Αλεξάνδρα Λουκίδου, Αθηνά Παπαδάκη, Βασίλη Παπά, Άντεια Φραντζή στον χώρο της HELEXPO στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο της 9ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου της Θεσσαλονίκης (24-27 Μαΐου).
Ευχή των διοργανωτών είναι το φεστιβάλ να επαναληφθεί και να αποτελέσει ετήσιο πολιτιστικό θεσμό της Θεσσαλονίκης, μιας πόλης της λογοτεχνίας για έλληνες και ξένους συγγραφείς «με δισχιλίονη συνεχή πρωταγωνιστική παρουσία στη Βαλκανική, πολυεθνοτικής έως τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο, "δεύτερης Ιερουσαλήμ" για το πολυπληθές εβραϊκό της στοιχείο, "πρωτεύουσας των προσφύγων" για τους πολυάριθμους, εξ Ανατολών, έλληνες πρόσφυγες μετά το 1922». Το Φεστιβάλ φιλοδοξεί «να γεφυρώσει τις τυχόν διαφορές των βαλκανικών χωρών, να προβάλλει το ποιητικό και λογοτεχνικό τους πρόσωπο και να προωθήσει τη σύσφιγξη των σχέσεων των βαλκανικών χωρών μέσα από την ποίηση, την λογοτεχνία, τη σκέψη, τη δημιουργία, τον πολιτισμό».
Οι προσκεκλημένοι ποιητές και ποιήτριες θα μιλήσουν για την ποιητική παραγωγή της χώρας τους και θα συνομιλήσουν με το κοινό το πρωί της Παρασκευής 25 Μαΐου και το απόγευμα θα διαβάσουν ποιήματα στη γλώσσα τους με ταυτόχρονη μετάφραση στα ελληνικά.
Το Φεστιβάλ πραγματοποιείται με την υποστήριξη του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου και του Δήμου Θεσσαλονίκης.
Ευχή των διοργανωτών είναι το φεστιβάλ να επαναληφθεί και να αποτελέσει ετήσιο πολιτιστικό θεσμό της Θεσσαλονίκης, μιας πόλης της λογοτεχνίας για έλληνες και ξένους συγγραφείς «με δισχιλίονη συνεχή πρωταγωνιστική παρουσία στη Βαλκανική, πολυεθνοτικής έως τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο, "δεύτερης Ιερουσαλήμ" για το πολυπληθές εβραϊκό της στοιχείο, "πρωτεύουσας των προσφύγων" για τους πολυάριθμους, εξ Ανατολών, έλληνες πρόσφυγες μετά το 1922». Το Φεστιβάλ φιλοδοξεί «να γεφυρώσει τις τυχόν διαφορές των βαλκανικών χωρών, να προβάλλει το ποιητικό και λογοτεχνικό τους πρόσωπο και να προωθήσει τη σύσφιγξη των σχέσεων των βαλκανικών χωρών μέσα από την ποίηση, την λογοτεχνία, τη σκέψη, τη δημιουργία, τον πολιτισμό».
Οι προσκεκλημένοι ποιητές και ποιήτριες θα μιλήσουν για την ποιητική παραγωγή της χώρας τους και θα συνομιλήσουν με το κοινό το πρωί της Παρασκευής 25 Μαΐου και το απόγευμα θα διαβάσουν ποιήματα στη γλώσσα τους με ταυτόχρονη μετάφραση στα ελληνικά.
Το Φεστιβάλ πραγματοποιείται με την υποστήριξη του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου και του Δήμου Θεσσαλονίκης.
Οι προσκεκλημένοι ποιητές και ποιήτριες θα μιλήσουν για την ποιητική παραγωγή της χώρας τους και θα συνομιλήσουν με το κοινό το πρωί της Παρασκευής 25 Μαΐου.
Πηγή: tovima.gr
Αρχίζει την Παρασκευή η 35η Γιορτή Βιβλίου στο Πεδίον του Άρεως
0 σχόλια Αναρτήθηκε από logotexnika.blogspot.com στις 11:33 π.μ.17 ημέρες εκδηλώσεων για τους λάτρεις της ανάγνωσης.
Στο παλιό στέκι της στο Πεδίον του Άρεως επιστρέφει η Γιορτή του Βιβλίου που διοργανώνουν ο Σύλλογος Εκδοτών Βιβλίου Αθηνών (ΣΕΒΑ) με την Περιφέρεια Αττικής και με τη συνεργασία του Οργανισμού Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας του Δήμου Αθηναίων.
Η εφετινή 35η Γιορτή Βιβλίου αρχίζει την Παρασκευή 4 Μαΐου θα διαρκέσει ως τις 20 του μηνός και περιλαμβάνει στο πρόγραμμά της αφιερώματα στον Νικηφόρο Βρεττάκο, στη Δόμνα Σαμίου και στον Θόδωρο Αγγελόπουλο, συζητήσεις για το μέλλον της ανάγνωσης και τα πνευματικά δικαιώματα στην ηλεκτρονική εποχή, για την πολιτική, τη λογοτεχνία και την κρίση, εκδηλώσεις για την Καταστροφή της Σμύρνης και τη θέση της στην κυρίαρχη νεοελληνική ιδεολογία, βιβλιοπαρουσιάσεις, αφηγήσεις παραμυθιών, μουσικοθεατρικές παραστάσεις αλλά και αθλητικές επιδείξεις ξιφασκίας και μπάσκετ ακόμη και επιδείξεις εκπαιδευμένων σκύλων.
Πρώτη εκδήλωση της Γιορτής, την Παρασκευή 4 Μαΐου, 6.00 μ.μ.-10.00 μ.μ., θα είναι το «σκίτσο … δαγκωτό!». Η εκδήλωση πραγματοποιείται με τη συνεργασία της Λέσχης Ελλήνων Γελοιογράφων, η οποία σε όλη τη διάρκεια της Γιορτής θα παρουσιάσει έκθεση πολιτικής γελοιογραφίας 26 ελλήνων γελοιογράφων με θέμα την κρίση. Την Παρασκευή θα στηθεί κάλπη στον χώρο της έκθεσης γελοιογραφίας και οι επισκέπτες θα «ψηφίσουν» με ένα σκίτσο, μια ατάκα, ένα συναίσθημα ή ένα σύνθημα. Η κάλπη θα ανοιχτεί στις 5 Μαΐου στις 8.00 μ.μ. και οι γελοιογράφοι θα βραβεύσουν την καλύτερη έμπνευση με ένα μπλουζάκι.
Με το σύνθημα «Με διάβασες; Χάρισέ με! Δώστε ένα βιβλίο, σώστε μια βιβλιοθήκη», καλούνται οι επισκέπτες της Γιορτής, όπως και πέρυσι, να προσφέρουν βιβλία τους για να σταλούν σε βιβλιοθήκες που χρειάζονται ενίσχυση. Μετά τις βιβλιοθήκες της Λέρου και των Λειψών, εφέτος σειρά έχουν η Δημοτική Βιβλιοθήκη Ξάνθης, οι βιβλιοθήκες των Νοσοκομείων Παίδων «Αγίας Σοφία» και «Αγλαΐα Κυριακού», η βιβλιοθήκη του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες και η σχολική βιβλιοθήκη του Γυμνασίου-Λυκείου Βερδικούσας στην Ελασσόνα.
Η εφετινή 35η Γιορτή Βιβλίου αρχίζει την Παρασκευή 4 Μαΐου θα διαρκέσει ως τις 20 του μηνός και περιλαμβάνει στο πρόγραμμά της αφιερώματα στον Νικηφόρο Βρεττάκο, στη Δόμνα Σαμίου και στον Θόδωρο Αγγελόπουλο, συζητήσεις για το μέλλον της ανάγνωσης και τα πνευματικά δικαιώματα στην ηλεκτρονική εποχή, για την πολιτική, τη λογοτεχνία και την κρίση, εκδηλώσεις για την Καταστροφή της Σμύρνης και τη θέση της στην κυρίαρχη νεοελληνική ιδεολογία, βιβλιοπαρουσιάσεις, αφηγήσεις παραμυθιών, μουσικοθεατρικές παραστάσεις αλλά και αθλητικές επιδείξεις ξιφασκίας και μπάσκετ ακόμη και επιδείξεις εκπαιδευμένων σκύλων.
Πρώτη εκδήλωση της Γιορτής, την Παρασκευή 4 Μαΐου, 6.00 μ.μ.-10.00 μ.μ., θα είναι το «σκίτσο … δαγκωτό!». Η εκδήλωση πραγματοποιείται με τη συνεργασία της Λέσχης Ελλήνων Γελοιογράφων, η οποία σε όλη τη διάρκεια της Γιορτής θα παρουσιάσει έκθεση πολιτικής γελοιογραφίας 26 ελλήνων γελοιογράφων με θέμα την κρίση. Την Παρασκευή θα στηθεί κάλπη στον χώρο της έκθεσης γελοιογραφίας και οι επισκέπτες θα «ψηφίσουν» με ένα σκίτσο, μια ατάκα, ένα συναίσθημα ή ένα σύνθημα. Η κάλπη θα ανοιχτεί στις 5 Μαΐου στις 8.00 μ.μ. και οι γελοιογράφοι θα βραβεύσουν την καλύτερη έμπνευση με ένα μπλουζάκι.
Με το σύνθημα «Με διάβασες; Χάρισέ με! Δώστε ένα βιβλίο, σώστε μια βιβλιοθήκη», καλούνται οι επισκέπτες της Γιορτής, όπως και πέρυσι, να προσφέρουν βιβλία τους για να σταλούν σε βιβλιοθήκες που χρειάζονται ενίσχυση. Μετά τις βιβλιοθήκες της Λέρου και των Λειψών, εφέτος σειρά έχουν η Δημοτική Βιβλιοθήκη Ξάνθης, οι βιβλιοθήκες των Νοσοκομείων Παίδων «Αγίας Σοφία» και «Αγλαΐα Κυριακού», η βιβλιοθήκη του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες και η σχολική βιβλιοθήκη του Γυμνασίου-Λυκείου Βερδικούσας στην Ελασσόνα.
Πηγή: tovima.gr
ΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΟ | ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΥΡΙΒΗΛΗΣ (Τί να είναι ο έρωτας)
0 σχόλια Αναρτήθηκε από logotexnika.blogspot.com στις 7:31 μ.μ. |
| Στρατής Μυριβήλης |
Τί είναι ο έρωτας; Πείτε μας έναν ορισμό για τον έρωτα.
Η βραδιά ήταν γλυκειά, καλοκαιρινή. Στη φιλόξενη φιλική βεράντα μιας χαριτωμένης Αθηναίας με περιτριγύρισαν και απαιτούσαν να τους μιλήσω για τον έρωτα, περίμεναν να τους απαντήσω, λέει. Αλλά τους έχω ήδη απαντήσει στα βιβλία μου που έγραψα και τους απαντώ με κείνα που γράφω. Και το ζήτημα είναι τόσο μεγάλο, που θα τελειώσει η ζωή μου χωρίς να προλάβω να δώσω την απάντησή μου ως το τέλος, όπως έγινε με όλους τους άνδρες που γράψανε για τον έρωτα σ’ όλες τις γλώσσες του κόσμου, μέσα σ’ όλους τους αιώνες.
Γιά, να δούμε λοιπόν σαν τι είναι αγάπη;
Εγώ λέω, νά ‘ναι ένα λεπτό αγεράκι τ’ ουρανού, φυσημένο ως τη γη από τον ανθόκηπο του κλεισμένου παραδείσου. Μοσχοβολά από τα ρόδα του Θεού και κάνει τις καρδιές των ανθρώπων ν’ ανθίζουνε σαν τα λουλούδια, και να θυμούνται την κλειστή Εδέμ.
Και λέω πάλι, νά ‘ναι ένας κεραυνός, μια γαλάζια γλώσσα φωτιάς, που σκίζει το στερέωμα, γλείφει βιαστικά το σκοτάδι και περνά μπρος από τα μάτια ενός βρέφους. Το παιδί που δεν ξαίρει, κοιτάζει με τα αθώα ματάκια του αυτό το καταπληκτικό άνθος της φωτιάς, που άνοιξε τα πέταλά του και πάλι βούλιαξε μέσα στο σκοτεινό ανθογιάλι του χάους. Και χαμογελά ευτυχισμένο προς το αστροπελέκι που πέρασε πλάϊ του. Ένα χέρι απλώνει μέσα στο σκοτάδι πάνω στο χέρι σου. Ένα χέρι μικρό, ντροπαλό και χαδιάρικο. Ακουμπάει πάνω στο καρπό του χεριού σου, εκεί σταματά όπως ένα πουλί που κουρνιάζει. Νιώθεις ένα ελαφρότατο τίκ-τίκ στην επιδερμίδα σου, σαν ένα μικροσκοπικό ρολογάκι που αρχίζει να μετρά τις ώρες της ευτυχίας. Είναι κάποια μικρή αρτηρία κάτω από τη σάρκα, που χτυπά τον ρυθμό μιας καρδιάς. Ένας σφιγμός. Όμως δεν ξέρεις πια, από ποιο χέρι είναι. Ούτε από ποια καρδιά. Αυτό είναι αγάπη. Μια νύχτα χλιαρή, ένα δάσος που σουσουρίζει και αναστενάζει. Τα τριζόνια φωνάζουν αόρατα, τα κρυμμένα έντομα τρίβουν νωθρά τα έλυτρά των. Μια νύχτα χωρίς φεγγάρι, γεμάτη άστρα. Σε κάθε φύλλο, σε κάθε πευκοβέλονο κρεμάστηκε και κουνιέται ένα αστράκι. Είναι ένα πελώριο ελάτι που φορτώθηκε από αστέρια σαν να άνθισε. Τόσο που μοιάζει με Χριστουγεννιάτικο δένδρο. Η αγάπη περπατά κάτω από τις φυλλωσιές, περπατά και παραμιλά. Η νύχτα μιλά με όλες τις σιγανές φωνές της, η νύχτα κοιτάζει με όλα τα μάτια της. Τότε ένα μικρό πρόσωπο γέρνει και σε κοιτάζει από πολύ κοντά. Τόσο κοντά που σ’ αγγίζουν τα μαλλιά του και η πνοή του. Δυο μάτια χαμογελούν, μια σειρά δοντάκια φέγγουν μέσα στη νύχτα. Γύρω λοιπόν απ’ αυτό το κεφάλι γυρνάει ο ουρανός με όλα τα αστέρια του και με όλη τη δόξα του. Αυτό είναι αγάπη. Απλώνεις τα χέρια σου ν’ αγκαλιάσεις αυτό το προσωπάκι, αυτό το κεφάλι και αγκαλιάζεις όλη τη γαλάζια νύχτα, όλα τ’ αστέρια τ’ ουρανού κι όλα τα δέντρα του δάσους. Φιλάς δυο μάτια, και νιώθεις τα πλατιά τους ματόκλαδα να πεταρίζουν πάνω στα χείλη σου σαν δυο αιχμαλωτισμένες νυχτοπεταλούδες. Και φιλάς κατάστομα τον Αποσπερίτη το πιο γλυκό απ’ όλα τ’ αστέρια και τα νυχτολούλουδα τους καλοκαιριού. Και αυτό ακόμα είναι αγάπη.[…]
Η άγνωστη ιστορία των Κρατικών Βραβείων
0 σχόλια Αναρτήθηκε από logotexnika.blogspot.com στις 3:40 μ.μ.Οι ίντριγκες, οι πιέσεις και τα στοιχήματα, οι καταγγελίες για μεροληψία και μαγειρέματα. Ο λογοτεχνικός θεσμός που κλείνει εφέτος 81 χρόνια αποτύπωσε τις αισθητικές και κοινωνικές εξελίξεις της νεότερης Ελλάδας.
 |
| Από αριστερά: Ο Βασίλης Βασιλικός αρνήθηκε, για πολιτικούς λόγους, το Α' Βραβείο διηγήματος το 1981. Την ίδια χρονιά ο ποιητής και μελετητής Νάσος Βαγενάς δεν αποδέχθηκε το Β’ Βραβείο κριτικής-δοκιμίου κρίνοντας ανεπαρκή την κριτική επιτροπή. Η Μάρω Δούκα δεν αποδέχθηκε το Β’ Βραβείο μυθιστορήματος για την «Πλωτή πόλη» το 1984. Τον Νικηφόρο Βρεττάκο τίμησαν οι κριτές με το Α’ Κρατικό Βραβείο Ποίησης το 1940, το 1956 και το 1982. Τελευταίος που τιμήθηκε με το Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας το 2009 ήταν ο ποιητής Νάνος Βαλαωρίτης. Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος αρνήθηκε εφέτος το ίδιο βραβείο. «Είμαι εναντίον της κάθε τιμητικής διάκρισης απ’ όπου και αν προέρχεται. Δεν υπάρχει πιο χυδαία φιλοδοξία από το να θέλουμε να ξεχωρίζουμε» έγραφε από το 1979 |
Η απονομή του Μεγάλου Βραβείου Λογοτεχνίας στον δηλωμένο αρνητή των βραβείων Ντίνο Χριστιανόπουλο κυριάρχησε στις συζητήσεις για τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας του 2011. Οφειλε να τον βολιδοσκοπήσει η επιτροπή προτού αποφασίσει; διερωτώνται ορισμένοι. Μην πάει χαμένο το βραβείο και το χρηματικό έπαθλο των 5.700 ευρώ...
«Θεωρήσαμε ανάρμοστο να μπούμε σε οποιαδήποτε διαδικασία συνδιαλλαγής» απάντησε όταν του θέσαμε το ερώτημα ο πρόεδρος της κριτικής επιτροπής Νίκος Δαββέτας. «Δεν απασχόλησε την κριτική επιτροπή αν ο βραβευθείς θα δεχόταν ή όχι το βραβείο αλλά αν η Πολιτεία όφειλε να τον τιμήσει - και η επιτροπή έκρινε ότι όφειλε. Στη διακριτική του ευχέρεια ήταν να το αποδεχθεί ή όχι και η αντίδρασή του είναι καλοδεχούμενη». Ψύχραιμη απόφαση μιας κριτικής επιτροπής η οποία έχει συγκεντρώσει την αποδοχή του λογοτεχνικού κόσμου, όπως και ο προοδευτικός νόμος του 2010 για τα Κρατικά Βραβεία, ο οποίος ενσωματώνει πάγια αιτήματα για εκσυγχρονισμό, διαφάνεια και αξιοπιστία.
Η συγκυρία ενδείκνυται για να προχωρήσουμε από την επικοινωνιακά αβανταδόρικη παραφιλολογία των βραβείων στη νηφάλια αποτίμηση της θέσης τους στη λογοτεχνική μας ιστορία. Οι ίντριγκες και οι πιέσεις, τα στοιχήματα, οι λογοτεχνικοί και εκδοτικοί διαγκωνισμοί δεν θα σταματήσουν. Παρά τις πύρινες καταγγελίες στο παρελθόν για μεροληψία και μαγειρέματα, πνεύμα συντεχνίας και πολιτικές σκοπιμότητες, συντηρητισμό και έλλειμμα κριτικής ευαισθησίας, ο θεσμός αποδεικνύεται ανθεκτικός και διατηρεί την αίγλη του: όσοι αρνήθηκαν τα βραβεία αριθμούνται ακριβώς στα δάχτυλα του ενός χεριού και στη διάρκεια της ιστορίας του πολλοί από τους σαρκαστικότερους επικριτές του κατέληξαν να τον υπηρετούν ως μέλη κριτικών επιτροπών.
Τρεις παράγοντες που δίνουν κύρος
Ο θεσμός γεννιέται - κατά σύμπτωση - την ίδια χρονιά με τον Ντίνο Χριστιανόπουλο. Ξεχασμένη από το αρμόδιο υπουργείο Πολιτισμού αλλά και από πολλούς μελετητές είναι η πρώτη, προπολεμική, περίοδος των βραβείων, τα οποία θεσπίζονται το 1931 με νόμο που υπογράφει ο τότε υπουργός Παιδείας Γεώργιος Παπανδρέου. Οκτώ χρόνια μεσολαβούν ως την πρώτη απονομή το 1939. Για «περιπέτεια των λογοτεχνικών βραβείων» γράφει ο Πέτρος Χάρης στη «Νέα Εστία». Η πρώτη από πολλές... Επειτα ήρθαν ο πόλεμος και ο Εμφύλιος. Τα σχέδια της Πολιτείας για ενίσχυση των ελληνικών γραμμάτων μπήκαν στο συρτάρι. Τα βραβεία επανέρχονται το 1956 με υπουργική απόφαση του υπουργού Παιδείας Πέτρου Λεβαντή. Γεώργιος Ζώρας, Λίνος Πολίτης, Κ. Θ. Δημαράς, Βάσος Βαρίκας, Αλκης Θρύλος, Ανδρέας Καραντώνης, θρύλοι της νεοελληνικής κριτικής, απαρτίζουν την πρώτη επιτροπή. Δίνουν το Α' βραβείο ποίησης στον Νικηφόρο Βρεττάκο, αλλά δεν απονέμουν Α' Βραβείο για το μυθιστόρημα. Το Β΄Βραβείο δίνεται στον πρωτοεμφανιζόμενο Νίκο Κάσδαγλη για τα Δόντια της μυλόπετρας.
Το 1971, μεσούσης της δικτατορίας, ιδρύεται το υπουργείο Πολιτισμού και τα λογοτεχνικά βραβεία αλλάζουν στέγη. Τα τεκμήρια για την πορεία των βραβείων στον χρόνο είναι φτωχά. Στο υπουργείο Παιδείας και στα Γενικά Αρχεία του Κράτους δεν βρίσκονται αρχεία. Ενας μεταλλικός φοριαμός στη Διεύθυνση Γραμμάτων του υπουργείου Πολιτισμού περιέχει έγγραφα που αφορούν τα βραβεία μετά το 1971, ένα αρχείο ελλιπές, από το οποίο απουσιάζουν για πολλά έτη στοιχεία βασικά: συνθέσεις των επιτροπών, τελικές εισηγήσεις και κυρίως πρακτικά των συνεδριάσεών τους.
Το 1981 ο ποιητής και μελετητής Νάσος Βαγενάς δεν αποδέχθηκε το Β΄ Βραβείο δοκιμίου «διότι η επιτροπή δεν ήταν στο ύψος των κριτικών περιστάσεων». Κύρος σε μία βράβευση δίνουν τρεις παράγοντες, μας εξηγεί: «Η λογοτεχνική αξία του βραβευόμενου βιβλίου, η κριτική ικανότητα των βραβευόντων και η σοβαρότητα της εργασίας των μελών της κριτικής επιτροπής». Αδιαμφισβήτητοι μάρτυρες για την τρίτη παράμετρο είναι τα πρακτικά των συνεδριάσεων των επιτροπών.
Πρακτικά λιτά αλλά αποκαλυπτικά
Ανεπαρκή, λιτά και αποσπασματικά, τα διαθέσιμα πρακτικά της τελευταίας εικοσαετίας είναι παρ' όλα αυτά αποκαλυπτικά. Μαρτυρούν ποιοι κριτές συμμετέχουν και ποιοι απουσιάζουν, ποιοι εργάζονται συστηματικά, πώς τεκμηριώνουν τις προτάσεις τους. Για λόγους «αναφανδόν συναισθηματικούς» δίνει την ψήφο του σε τελική ψηφοφορία για το μυθιστόρημα καθ' όλα έγκριτος συγγραφέας και κριτικός. Λίγα χρόνια νωρίτερα καταξιωμένος πεζογράφος αρνείται να αιτιολογήσει τις επιλογές του γράφοντας σε επιστολή του ότι δεν χρειάζεται να δώσει εξετάσεις σε εκείνον που του ανέθεσε το έργο του κριτή. Νεοελληνιστές παραδίδουν κατάλογο των επιλογών τους συνοδευόμενο από μικρές πραγματείες για το είδος που κρίνουν. Επιμελείς κριτικοί παρουσιάζουν την εκδοτική παραγωγή τού υπό κρίσιν έτους με μεγάλη οξυδέρκεια συντάσσοντας μια σελίδα λογοτεχνικής ιστορίας.
Στη διάρκειά της η ιστορία των Κρατικών Βραβείων αποτυπώνει όχι μόνο τις αισθητικές εξελίξεις στη νεότερη Ελλάδα αλλά και τις κοινωνικές αλλαγές και τις πολιτικές περιπέτειες. Το υλικό στον Τύπο είναι άφθονο, σε αρκετές περιπτώσεις όμως η πρόσληψή τους γίνεται μέσα από ιδεολογικό πρίσμα. Για την αμερόληπτη αποτίμησή τους είναι απαραίτητο να ανασυνθέσουμε την ιστορία τους από τις πρωτογενείς πηγές, αρκεί να βρεθούν τα αρχεία... όσα δεν έχουν χαθεί ή δεν κατέληξαν στα σκουπίδια σε κάποια μετακόμιση ή δεν έχουν καταστραφεί, όπως εικάζεται, σε πρόσφατη πλημμύρα της αποθήκης του υπουργείου Πολιτισμού.
Από τις σελίδες της παλαιάς ιστορίας
Ενα πρασινόφαιο τετράδιο που στην ετικέτα του αναγράφει «Πρακτικά συσκέψεων επιτροπής βραβεύσεως λογοτεχνικών έργων» ανακάλυψε ο Παναγιώτης Νικητέας, συνταξιούχος υπάλληλος του υπουργείου Πολιτισμού, σε παλαιοβιβλιοπωλείο στο Μοναστηράκι. Το περιεχόμενό του μεταγράφει και σχολιάζει σε δημοσίευμά του στο «Μεσσηνιακό ημερολόγιο» (2011): πρόκειται για τα πρακτικά των συνεδριάσεων της επιτροπής από το 1938 ως το 1940 και φέρουν την υπογραφή των μελών της (Ξενόπουλου, Πρεβελάκη, Καμπάνη, Μαλακάση κ.ά.) και του προέδρου της Κωστή Μπαστιά. Το βραβείο ποίησης το 1939 παίρνει ο Αγγελος Σικελιανός, για το συνολικό ποιητικό έργο του. Το βραβείο πεζογραφίας μοιράζονται ο νεοεμφανιζόμενος Μενέλαος Λουντέμης για τα διηγήματα Τα πλοία δεν άραξαν, ο Κοσμάς Πολίτης για την καταξιωμένη στον χρόνο Eroica και η λησμονημένη σήμερα λογία του Μεσοπολέμου Ειρήνη η Αθηναία για τα πεζά της Σιωπηλά.
Με επιστολή στέλνει στην επιτροπή το 1940 τις διαφωνίες του για τις τελικές αποφάσεις ο Μάρκος Αυγέρης. Επρεπε, γράφει, να βραβευθεί στην ποίηση και η εξαιρετική Μελισσάνθη, μαζί με τη Μυρτιώτισσα και τον Τέλλο Αγρα. Ο κριτικός, ο οποίος ήταν μέλος της κριτικής επιτροπής, δεν μπόρεσε να παρασταθεί στην τελειωτική συνεδρίασή της διότι ο κλητήρας του υπουργείου δεν βρήκε το σπίτι του για να τον ειδοποιήσει!
«Θεωρήσαμε ανάρμοστο να μπούμε σε οποιαδήποτε διαδικασία συνδιαλλαγής» απάντησε όταν του θέσαμε το ερώτημα ο πρόεδρος της κριτικής επιτροπής Νίκος Δαββέτας. «Δεν απασχόλησε την κριτική επιτροπή αν ο βραβευθείς θα δεχόταν ή όχι το βραβείο αλλά αν η Πολιτεία όφειλε να τον τιμήσει - και η επιτροπή έκρινε ότι όφειλε. Στη διακριτική του ευχέρεια ήταν να το αποδεχθεί ή όχι και η αντίδρασή του είναι καλοδεχούμενη». Ψύχραιμη απόφαση μιας κριτικής επιτροπής η οποία έχει συγκεντρώσει την αποδοχή του λογοτεχνικού κόσμου, όπως και ο προοδευτικός νόμος του 2010 για τα Κρατικά Βραβεία, ο οποίος ενσωματώνει πάγια αιτήματα για εκσυγχρονισμό, διαφάνεια και αξιοπιστία.
Η συγκυρία ενδείκνυται για να προχωρήσουμε από την επικοινωνιακά αβανταδόρικη παραφιλολογία των βραβείων στη νηφάλια αποτίμηση της θέσης τους στη λογοτεχνική μας ιστορία. Οι ίντριγκες και οι πιέσεις, τα στοιχήματα, οι λογοτεχνικοί και εκδοτικοί διαγκωνισμοί δεν θα σταματήσουν. Παρά τις πύρινες καταγγελίες στο παρελθόν για μεροληψία και μαγειρέματα, πνεύμα συντεχνίας και πολιτικές σκοπιμότητες, συντηρητισμό και έλλειμμα κριτικής ευαισθησίας, ο θεσμός αποδεικνύεται ανθεκτικός και διατηρεί την αίγλη του: όσοι αρνήθηκαν τα βραβεία αριθμούνται ακριβώς στα δάχτυλα του ενός χεριού και στη διάρκεια της ιστορίας του πολλοί από τους σαρκαστικότερους επικριτές του κατέληξαν να τον υπηρετούν ως μέλη κριτικών επιτροπών.
Τρεις παράγοντες που δίνουν κύρος
Ο θεσμός γεννιέται - κατά σύμπτωση - την ίδια χρονιά με τον Ντίνο Χριστιανόπουλο. Ξεχασμένη από το αρμόδιο υπουργείο Πολιτισμού αλλά και από πολλούς μελετητές είναι η πρώτη, προπολεμική, περίοδος των βραβείων, τα οποία θεσπίζονται το 1931 με νόμο που υπογράφει ο τότε υπουργός Παιδείας Γεώργιος Παπανδρέου. Οκτώ χρόνια μεσολαβούν ως την πρώτη απονομή το 1939. Για «περιπέτεια των λογοτεχνικών βραβείων» γράφει ο Πέτρος Χάρης στη «Νέα Εστία». Η πρώτη από πολλές... Επειτα ήρθαν ο πόλεμος και ο Εμφύλιος. Τα σχέδια της Πολιτείας για ενίσχυση των ελληνικών γραμμάτων μπήκαν στο συρτάρι. Τα βραβεία επανέρχονται το 1956 με υπουργική απόφαση του υπουργού Παιδείας Πέτρου Λεβαντή. Γεώργιος Ζώρας, Λίνος Πολίτης, Κ. Θ. Δημαράς, Βάσος Βαρίκας, Αλκης Θρύλος, Ανδρέας Καραντώνης, θρύλοι της νεοελληνικής κριτικής, απαρτίζουν την πρώτη επιτροπή. Δίνουν το Α' βραβείο ποίησης στον Νικηφόρο Βρεττάκο, αλλά δεν απονέμουν Α' Βραβείο για το μυθιστόρημα. Το Β΄Βραβείο δίνεται στον πρωτοεμφανιζόμενο Νίκο Κάσδαγλη για τα Δόντια της μυλόπετρας.
Το 1971, μεσούσης της δικτατορίας, ιδρύεται το υπουργείο Πολιτισμού και τα λογοτεχνικά βραβεία αλλάζουν στέγη. Τα τεκμήρια για την πορεία των βραβείων στον χρόνο είναι φτωχά. Στο υπουργείο Παιδείας και στα Γενικά Αρχεία του Κράτους δεν βρίσκονται αρχεία. Ενας μεταλλικός φοριαμός στη Διεύθυνση Γραμμάτων του υπουργείου Πολιτισμού περιέχει έγγραφα που αφορούν τα βραβεία μετά το 1971, ένα αρχείο ελλιπές, από το οποίο απουσιάζουν για πολλά έτη στοιχεία βασικά: συνθέσεις των επιτροπών, τελικές εισηγήσεις και κυρίως πρακτικά των συνεδριάσεών τους.
Το 1981 ο ποιητής και μελετητής Νάσος Βαγενάς δεν αποδέχθηκε το Β΄ Βραβείο δοκιμίου «διότι η επιτροπή δεν ήταν στο ύψος των κριτικών περιστάσεων». Κύρος σε μία βράβευση δίνουν τρεις παράγοντες, μας εξηγεί: «Η λογοτεχνική αξία του βραβευόμενου βιβλίου, η κριτική ικανότητα των βραβευόντων και η σοβαρότητα της εργασίας των μελών της κριτικής επιτροπής». Αδιαμφισβήτητοι μάρτυρες για την τρίτη παράμετρο είναι τα πρακτικά των συνεδριάσεων των επιτροπών.
Πρακτικά λιτά αλλά αποκαλυπτικά
Ανεπαρκή, λιτά και αποσπασματικά, τα διαθέσιμα πρακτικά της τελευταίας εικοσαετίας είναι παρ' όλα αυτά αποκαλυπτικά. Μαρτυρούν ποιοι κριτές συμμετέχουν και ποιοι απουσιάζουν, ποιοι εργάζονται συστηματικά, πώς τεκμηριώνουν τις προτάσεις τους. Για λόγους «αναφανδόν συναισθηματικούς» δίνει την ψήφο του σε τελική ψηφοφορία για το μυθιστόρημα καθ' όλα έγκριτος συγγραφέας και κριτικός. Λίγα χρόνια νωρίτερα καταξιωμένος πεζογράφος αρνείται να αιτιολογήσει τις επιλογές του γράφοντας σε επιστολή του ότι δεν χρειάζεται να δώσει εξετάσεις σε εκείνον που του ανέθεσε το έργο του κριτή. Νεοελληνιστές παραδίδουν κατάλογο των επιλογών τους συνοδευόμενο από μικρές πραγματείες για το είδος που κρίνουν. Επιμελείς κριτικοί παρουσιάζουν την εκδοτική παραγωγή τού υπό κρίσιν έτους με μεγάλη οξυδέρκεια συντάσσοντας μια σελίδα λογοτεχνικής ιστορίας.
Στη διάρκειά της η ιστορία των Κρατικών Βραβείων αποτυπώνει όχι μόνο τις αισθητικές εξελίξεις στη νεότερη Ελλάδα αλλά και τις κοινωνικές αλλαγές και τις πολιτικές περιπέτειες. Το υλικό στον Τύπο είναι άφθονο, σε αρκετές περιπτώσεις όμως η πρόσληψή τους γίνεται μέσα από ιδεολογικό πρίσμα. Για την αμερόληπτη αποτίμησή τους είναι απαραίτητο να ανασυνθέσουμε την ιστορία τους από τις πρωτογενείς πηγές, αρκεί να βρεθούν τα αρχεία... όσα δεν έχουν χαθεί ή δεν κατέληξαν στα σκουπίδια σε κάποια μετακόμιση ή δεν έχουν καταστραφεί, όπως εικάζεται, σε πρόσφατη πλημμύρα της αποθήκης του υπουργείου Πολιτισμού.
Από τις σελίδες της παλαιάς ιστορίας
Ενα πρασινόφαιο τετράδιο που στην ετικέτα του αναγράφει «Πρακτικά συσκέψεων επιτροπής βραβεύσεως λογοτεχνικών έργων» ανακάλυψε ο Παναγιώτης Νικητέας, συνταξιούχος υπάλληλος του υπουργείου Πολιτισμού, σε παλαιοβιβλιοπωλείο στο Μοναστηράκι. Το περιεχόμενό του μεταγράφει και σχολιάζει σε δημοσίευμά του στο «Μεσσηνιακό ημερολόγιο» (2011): πρόκειται για τα πρακτικά των συνεδριάσεων της επιτροπής από το 1938 ως το 1940 και φέρουν την υπογραφή των μελών της (Ξενόπουλου, Πρεβελάκη, Καμπάνη, Μαλακάση κ.ά.) και του προέδρου της Κωστή Μπαστιά. Το βραβείο ποίησης το 1939 παίρνει ο Αγγελος Σικελιανός, για το συνολικό ποιητικό έργο του. Το βραβείο πεζογραφίας μοιράζονται ο νεοεμφανιζόμενος Μενέλαος Λουντέμης για τα διηγήματα Τα πλοία δεν άραξαν, ο Κοσμάς Πολίτης για την καταξιωμένη στον χρόνο Eroica και η λησμονημένη σήμερα λογία του Μεσοπολέμου Ειρήνη η Αθηναία για τα πεζά της Σιωπηλά.
Με επιστολή στέλνει στην επιτροπή το 1940 τις διαφωνίες του για τις τελικές αποφάσεις ο Μάρκος Αυγέρης. Επρεπε, γράφει, να βραβευθεί στην ποίηση και η εξαιρετική Μελισσάνθη, μαζί με τη Μυρτιώτισσα και τον Τέλλο Αγρα. Ο κριτικός, ο οποίος ήταν μέλος της κριτικής επιτροπής, δεν μπόρεσε να παρασταθεί στην τελειωτική συνεδρίασή της διότι ο κλητήρας του υπουργείου δεν βρήκε το σπίτι του για να τον ειδοποιήσει!
Πηγή: tovima.gr
Aπονεμήθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας 2011
0 σχόλια Αναρτήθηκε από logotexnika.blogspot.com στις 12:52 μ.μ.Η τελετή πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα στο Μουσείο Μπενάκη της Πειραιώς.
Σε ζεστή ατμόσφαιρα – μεταξύ συναδέλφων και συνοδοιπόρων οι παλαιότεροι και συνοδευόμενοι από το ενθουσιώδες κοινό των φίλων τους οι νεότεροι – οι συγγραφείς που τιμήθηκαν με τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας 2011 για τη λογοτεχνία, τη μετάφραση και το παιδικό βιβλίο παρέλαβαν τα βραβεία τους σε επίσημη τελετή που
πραγματοποιήθηκε το βράδυ της Δευτέρας στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς.
Μολονότι το βιβλίο δοκιμάζεται σκληρά από την κρίση, «οι δημιουργικές δυνάμεις του τόπου, αυτές που θα τον βγάλουν από την κρίση, είναι όχι απλά παρούσες αλλά και πιο παρεμβατικές από ποτέ, αυτό είναι το πιο αισιόδοξο μήνυμα που στέλνει η αποψινή γιορτή στην ελληνική κοινωνία» είπε κλείνοντας τον χαιρετισμό του ο υπουργός Πολιτισμού Παύλος Γερουλάνος, ο οποίος παρέστη σε μέρος της τελετής και απένειμε τα πρώτα βραβεία.
Απόντες ήταν από το γεμάτο αμφιθέατρο οι πολιτικοί κάθε χρωματισμού, όχι όμως η πολιτική και η ελληνική κρίση. «Στην ιερή μνήμη των νεκρών του Διστόμου και σε όσους αγωνιζόμαστε να μη δημιουργηθεί κοίτη στην οποία θα τρέξει ο βόρβορος του νεοναζισμού πάνω στο μαρτυρημένο σώμα τούτης της πατρίδας» αφιέρωσε – μέσα σε καταιγισμό χειροκροτημάτων – το βραβείο του ο Γιώργος Χ. Θεοχάρης, ο οποίος παρέλαβε το Βραβείο μαρτυρίας-χρονικού για το βιβλίο του «Δίστομο - 10 Ιουνίου 1944: το ολοκαύτωμα» (Σύγχρονη Έκφραση, 2010).
Νωρίτερα, παρατεταμένο χειροκρότημα είχε αποσπάσει η αναφορά του ποιητή Θοδωρή Ρακόπουλου στους έλληνες της διασποράς και στο νέο κύμα μετανάστευσης. «Εύχομαι να ανατραπεί η παρούσα κατάσταση που αναγκάζει Έλληνες να ζουν και να γράφουν ελληνικά μακριά από την Ελλάδα» κατέληξε ο συγγραφέας – που ζει στο εξωτερικό από το 2004 –, ο οποίος μοιράστηκε το νέο Βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα με τον πεζογράφο Μιχάλη Γεννάρη.
Άλλοι μίλησαν σε τόνο περισσότερο προσωπικό και συγκινητικό. Ο τιμημένος με το Βραβείο ποίησης Γιώργος Μαρκόπουλος αφιέρωσε τη βραδιά στη μνήμη των ποιητών της γενιάς του '30 αλλά και των μεταπολεμικών ποιητών, «στη σιδηρά πυροβολαρχία της ελληνικής ποίησης που μας τάισε κρουστό ψωμί και καλό γάλα» αλλά και στους προσφάτως εκλιπόντες συνοδοιπόρους Γιάννη Βαρβέρη και Αργύρη Χιόνη.
Τους αναγνώστες ευχαρίστησε ο βραβευθείς με το Βραβείο διηγήματος Χρήστος Οικονόμου λέγοντας πως χαίρεται αν με τα διηγήματά του βοήθησε κάποιους ανθρώπους «να κρατήσουν την πίστη τους όταν ο κόσμος συνωμοτεί για να τη χάσουμε».
«Τη μετάφραση και τα μάτια σας» προέτρεψε τους νέους μεταφραστές ο παλαίμαχος Άρης Μπερλής, ο οποίος τιμήθηκε με το Βραβείο απόδοσης έργου ξένης λογοτεχνίας στην ελληνική γλώσσα, το πρώτο βραβείο στη σαραντάχρονη καριέρα του, και συμπλήρωσε: «Ο ρόλος του μεταφραστή στην εθνική γραμματολογία είναι εξίσου σπουδαίος με τον ρόλο των συγγραφέων που παράγουν πρωτογενές λογοτεχνικό έργο».
Από την πλευρά του, ο κλασικός φιλόλογος Δημήτρης Μαρωνίτης, ο τιμηθείς με το νέο Βραβείο απόδοσης έργου της αρχαίας ελληνικής γραμματείας στα νέα ελληνικά, με τη φράση «Είναι η πρώτη φορά που αναγνωρίζεται επισήμως η τιμή της ενδογλωσσικής μετάφρασης ασκημένης σε θεμελιακό έργο της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας» υπογράμμισε τη σημασία του νέου βραβείου για τον διάλογο με το αρχαιογλωσσικό παρελθόν μας.
Θερμά χειροκροτήθηκε η Κάρμεν Βιλέλα, η μεταφράστρια του Ροΐδη στα ισπανικά, όταν εξέφρασε τη συγκίνησή της για το Βραβείο απόδοσης έργου ελληνικής λογοτεχνίας σε ξένη γλώσσα, το οποίο μοιράστηκε με τον ελληνικής καταγωγής αμερικανό νεοελληνιστή Πίτερ Τζέφρις. «Το βραβείο είναι σημαντικό για μένα γιατί μου το απονέμετε εσείς οι Έλληνες και σας ευχαριστώ από καρδιάς» είπε η ισπανίδα μεταφράστρια η οποία μόλις ολοκλήρωσε και τη μετάφραση του «Καπετάν Μιχάλη» του Καζαντζάκη.
Αν η μετάφραση διευκολύνει τον διάλογο με τον Άλλον και η ενίσχυσή της από την πολιτεία εντείνει την εξωστρέφειά μας, το παιδικό βιβλίο είναι εκείνο που χτίζει αναγνώστες. «Η παιδική λογοτεχνία δεν είναι αποπαίδι της λογοτεχνίας ενηλίκων, τους αναγνώστες τους σμιλεύουμε σε μικρή ηλικία με το καλό παιδικό βιβλίο και είναι μεγάλη η ανάγκη να το ενισχύουμε σήμερα που έχει να αντιπαλέψει την ηλεκτρονική εικόνα», θύμισε το αυτονόητο που συχνά λησμονούμε ο Χρήστος Μπουλώτης, ο οποίος παρέλαβε το Βραβείο παιδικού λογοτεχνικού βιβλίου.
Στην εκδήλωση παρευρέθησαν ο πρώην υπουργός Πολιτισμού Θάνος Μικρούτσικος και έλληνες καλλιτέχνες, πολλές ήταν όμως οι απουσίες τόσο από τον λογοτεχνικό όσο και από τον εκδοτικό κόσμο.
Μέγας απών από τους βραβευθέντες ο Ντίνος Χριστιανόπουλος, ο οποίος δεν αποδέχθηκε το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων για το σύνολο του έργου του.
«Αν το έργο του υπαγορεύει στον Χριστιανόπουλο να μην αποδεχτεί την τιμή, δεν ακυρώνει όμως τη διάκριση της πολιτείας» υπογράμμισε μιλώντας εκ μέρους της κριτικής επιτροπής ο νεοελληνιστής Δημήτρης Καργιώτης.
Το «εναντίον», όπως εκφράζεται στο περίφημο ομώνυμο κείμενο του Χριστιανόπουλου του 1979, στο οποίο μεταξύ άλλων ο ποιητής εναντιώνεται στις βραβεύσεις «από όπου κι αν προέρχονται», αποτελεί για τον Χριστιανόπουλο καταστατική συνθήκη επισήμανε ο ομιλητής, «είναι το καθεστώς που ορίζει τον άνθρωπο του πνεύματος».
πραγματοποιήθηκε το βράδυ της Δευτέρας στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς.
Μολονότι το βιβλίο δοκιμάζεται σκληρά από την κρίση, «οι δημιουργικές δυνάμεις του τόπου, αυτές που θα τον βγάλουν από την κρίση, είναι όχι απλά παρούσες αλλά και πιο παρεμβατικές από ποτέ, αυτό είναι το πιο αισιόδοξο μήνυμα που στέλνει η αποψινή γιορτή στην ελληνική κοινωνία» είπε κλείνοντας τον χαιρετισμό του ο υπουργός Πολιτισμού Παύλος Γερουλάνος, ο οποίος παρέστη σε μέρος της τελετής και απένειμε τα πρώτα βραβεία.
Απόντες ήταν από το γεμάτο αμφιθέατρο οι πολιτικοί κάθε χρωματισμού, όχι όμως η πολιτική και η ελληνική κρίση. «Στην ιερή μνήμη των νεκρών του Διστόμου και σε όσους αγωνιζόμαστε να μη δημιουργηθεί κοίτη στην οποία θα τρέξει ο βόρβορος του νεοναζισμού πάνω στο μαρτυρημένο σώμα τούτης της πατρίδας» αφιέρωσε – μέσα σε καταιγισμό χειροκροτημάτων – το βραβείο του ο Γιώργος Χ. Θεοχάρης, ο οποίος παρέλαβε το Βραβείο μαρτυρίας-χρονικού για το βιβλίο του «Δίστομο - 10 Ιουνίου 1944: το ολοκαύτωμα» (Σύγχρονη Έκφραση, 2010).
Νωρίτερα, παρατεταμένο χειροκρότημα είχε αποσπάσει η αναφορά του ποιητή Θοδωρή Ρακόπουλου στους έλληνες της διασποράς και στο νέο κύμα μετανάστευσης. «Εύχομαι να ανατραπεί η παρούσα κατάσταση που αναγκάζει Έλληνες να ζουν και να γράφουν ελληνικά μακριά από την Ελλάδα» κατέληξε ο συγγραφέας – που ζει στο εξωτερικό από το 2004 –, ο οποίος μοιράστηκε το νέο Βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα με τον πεζογράφο Μιχάλη Γεννάρη.
Άλλοι μίλησαν σε τόνο περισσότερο προσωπικό και συγκινητικό. Ο τιμημένος με το Βραβείο ποίησης Γιώργος Μαρκόπουλος αφιέρωσε τη βραδιά στη μνήμη των ποιητών της γενιάς του '30 αλλά και των μεταπολεμικών ποιητών, «στη σιδηρά πυροβολαρχία της ελληνικής ποίησης που μας τάισε κρουστό ψωμί και καλό γάλα» αλλά και στους προσφάτως εκλιπόντες συνοδοιπόρους Γιάννη Βαρβέρη και Αργύρη Χιόνη.
Τους αναγνώστες ευχαρίστησε ο βραβευθείς με το Βραβείο διηγήματος Χρήστος Οικονόμου λέγοντας πως χαίρεται αν με τα διηγήματά του βοήθησε κάποιους ανθρώπους «να κρατήσουν την πίστη τους όταν ο κόσμος συνωμοτεί για να τη χάσουμε».
«Τη μετάφραση και τα μάτια σας» προέτρεψε τους νέους μεταφραστές ο παλαίμαχος Άρης Μπερλής, ο οποίος τιμήθηκε με το Βραβείο απόδοσης έργου ξένης λογοτεχνίας στην ελληνική γλώσσα, το πρώτο βραβείο στη σαραντάχρονη καριέρα του, και συμπλήρωσε: «Ο ρόλος του μεταφραστή στην εθνική γραμματολογία είναι εξίσου σπουδαίος με τον ρόλο των συγγραφέων που παράγουν πρωτογενές λογοτεχνικό έργο».
Από την πλευρά του, ο κλασικός φιλόλογος Δημήτρης Μαρωνίτης, ο τιμηθείς με το νέο Βραβείο απόδοσης έργου της αρχαίας ελληνικής γραμματείας στα νέα ελληνικά, με τη φράση «Είναι η πρώτη φορά που αναγνωρίζεται επισήμως η τιμή της ενδογλωσσικής μετάφρασης ασκημένης σε θεμελιακό έργο της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας» υπογράμμισε τη σημασία του νέου βραβείου για τον διάλογο με το αρχαιογλωσσικό παρελθόν μας.
Θερμά χειροκροτήθηκε η Κάρμεν Βιλέλα, η μεταφράστρια του Ροΐδη στα ισπανικά, όταν εξέφρασε τη συγκίνησή της για το Βραβείο απόδοσης έργου ελληνικής λογοτεχνίας σε ξένη γλώσσα, το οποίο μοιράστηκε με τον ελληνικής καταγωγής αμερικανό νεοελληνιστή Πίτερ Τζέφρις. «Το βραβείο είναι σημαντικό για μένα γιατί μου το απονέμετε εσείς οι Έλληνες και σας ευχαριστώ από καρδιάς» είπε η ισπανίδα μεταφράστρια η οποία μόλις ολοκλήρωσε και τη μετάφραση του «Καπετάν Μιχάλη» του Καζαντζάκη.
Αν η μετάφραση διευκολύνει τον διάλογο με τον Άλλον και η ενίσχυσή της από την πολιτεία εντείνει την εξωστρέφειά μας, το παιδικό βιβλίο είναι εκείνο που χτίζει αναγνώστες. «Η παιδική λογοτεχνία δεν είναι αποπαίδι της λογοτεχνίας ενηλίκων, τους αναγνώστες τους σμιλεύουμε σε μικρή ηλικία με το καλό παιδικό βιβλίο και είναι μεγάλη η ανάγκη να το ενισχύουμε σήμερα που έχει να αντιπαλέψει την ηλεκτρονική εικόνα», θύμισε το αυτονόητο που συχνά λησμονούμε ο Χρήστος Μπουλώτης, ο οποίος παρέλαβε το Βραβείο παιδικού λογοτεχνικού βιβλίου.
Στην εκδήλωση παρευρέθησαν ο πρώην υπουργός Πολιτισμού Θάνος Μικρούτσικος και έλληνες καλλιτέχνες, πολλές ήταν όμως οι απουσίες τόσο από τον λογοτεχνικό όσο και από τον εκδοτικό κόσμο.
Μέγας απών από τους βραβευθέντες ο Ντίνος Χριστιανόπουλος, ο οποίος δεν αποδέχθηκε το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων για το σύνολο του έργου του.
«Αν το έργο του υπαγορεύει στον Χριστιανόπουλο να μην αποδεχτεί την τιμή, δεν ακυρώνει όμως τη διάκριση της πολιτείας» υπογράμμισε μιλώντας εκ μέρους της κριτικής επιτροπής ο νεοελληνιστής Δημήτρης Καργιώτης.
Το «εναντίον», όπως εκφράζεται στο περίφημο ομώνυμο κείμενο του Χριστιανόπουλου του 1979, στο οποίο μεταξύ άλλων ο ποιητής εναντιώνεται στις βραβεύσεις «από όπου κι αν προέρχονται», αποτελεί για τον Χριστιανόπουλο καταστατική συνθήκη επισήμανε ο ομιλητής, «είναι το καθεστώς που ορίζει τον άνθρωπο του πνεύματος».
Πηγή: tovima.gr
Σωκράτης Κουγέας
Η νουβέλα «Χαλασοχώρηδες» του σκιαθίτη συγγραφέα σε επανέκδοση.
 |
| Ως «βόες της Εθνικής Τραπέζης» παρουσιάζονται οι ξένοι τραπεζίτες της «Χάμπρο» και των «Σκριπ» στη γελοιογραφία που δημοσιεύθηκε στον «Νέο Αριστοφάνη» το 1893 (από το βιβλίο του Δημήτρη Σαπρανίδη «Ιστορία της ελληνικής γελοιογραφίας», εκδόσεις Ποταμός). |
Τι ήταν εκείνο που οδήγησε τον Κωνσταντή τον Καλόβολο και τον Γιάννη της Χρυσαφούς εις το μικρόν καπηλείον του Δημήτρη του Τσιτσάνη; Στο ερώτημα αυτό απαντάει ο Παπαδιαμάντης με τη νουβέλα Οι Χαλασοχώρηδες. Και στο σημείο αυτό προβάλλει η ιδιαιτερότητα και η χάρη του μεγάλου μας πεζογράφου: μια καθημερινή και κοινότοπη συμπεριφορά γίνεται αφορμή με τη χαρακτηριστική διεισδυτικότητά του να ξεδιπλώσει ανθρώπινους χαρακτήρες και να προβάλει κοινωνικά προβλήματα κατά τρόπο ώστε ο αναγνώστης του να συνειδητοποιήσει όχι μόνο τον κόσμο μέσα στον οποίο κινείται αλλά και τον ίδιο του τον εαυτό.
Πίσω από το προσωπείο και τα ονόματα των ηρώων - παρανόμια κατά βάθος που δεν μας επιτρέπουν να ξεφύγουμε από την καταγραφή της σκιαθίτικης κοινωνίας -, ο Παπαδιαμάντης καλύπτει τυπικούς χαρακτήρες και συμπεριφορές πολιτών: τον τοπικό κομματάρχη και τον τρόπο προσέγγισης των υποψήφιων ψηφοφόρων, των παράσιτων των κομμάτων, των εύπιστων οπαδών... Αυτή είναι η πρώτη ανάγνωση, το χρονογραφικό στοιχείο της νουβέλας που δημοσιεύθηκε σε συνέχειες στα καθημερινά φύλλα της 12ης ως 22ας Αυγούστου του 1892 της εφημερίδας «Ακρόπολις» του Γαβριηλίδη.
Είχαν περάσει τρεις μήνες από τις εκλογές του Μαΐου του 1892, όταν οι Χαλασοχώρηδες συνάντησαν το αναγνωστικό τους κοινό, εκλογές που ανέδειξαν για μία ακόμη φορά τον Τρικούπη νικητή έναντι του μόνιμου αντιπάλου του Δηλιγιάννη με στόχο ομολογημένο να βγάλει το ελληνικό κρατίδιο από το οικονομικό αδιέξοδο. (Διαγράφουμε τα ονόματα και ασυναίσθητα έχουμε ήδη εισβάλει σε χώρο ιδιαίτερα οικείο.)
Η οικονομική δυσπραγία όμως που ομολογήθηκε πριν από τις εκλογές συνεχίζεται. O πρωθυπουργός που ανέδειξαν οι τελευταίες εκλογές επιχείρησε να αντιμετωπίσει τα προβλήματα συνάπτοντας νέα δάνεια για να εξυπηρετηθούν τα παλαιά, με υπερβολικά υψηλούς τόκους. Ακολουθούν νέα μέτρα λιτότητας, επιβάλλονται νέοι έμμεσοι φόροι, η ήδη επιβαρυμένη κατάσταση των καταναλωτών γίνεται ακόμη πιο δύσκολη. Η οικονομία της Ελλάδας είναι απόλυτα εξαρτημένη από τα δάνεια του εξωτερικού. O δημόσιος προϋπολογισμός προσβλέπει στη σύναψη νέου δανείου.
Οι ξένοι κεφαλαιούχοι μεταξύ άλλων απαιτούν η συμφωνία να μην έρχεται στην ελληνική Βουλή προς κύρωση, αλλά η ισχύς της θα καθοριζόταν με απλό βασιλικό διάταγμα. Η αντιπολίτευση υποστήριζε ότι οι όροι του δανείου ήσαν «ατιμωτικοί για την εθνική κυριαρχία και ανεξαρτησία της χώρας». Ο πρωθυπουργός επέμενε ότι θα έσωζε τη χώρα χωρίς να την οδηγήσει σε πτώχευση και η οικονομία πήγαινε από το κακό στο χειρότερο. Μετά την παραίτηση του πρωθυπουργού, λίγους μήνες αργότερα, η νέα κυβέρνηση επιχείρησε να δώσει λύση με δάνειο κεφαλαιοποίησης, λύση που λίγα χρόνια πριν είχε δοκιμαστεί στην Αργεντινή. Η διάδοχη κυβέρνηση απέτυχε και ο πρώην πρωθυπουργός επανέρχεται στην εξουσία για να δηλώσει λίγους μήνες μετά τη φράση που σημάδεψε το νεοϊδρυθέν κράτος «δυστυχώς, επτωχεύσαμε».
Αποσιωπώντας ονόματα και χρόνους στην παραπάνω αφήγηση, βασισμένη στην Ιστορία του Ελληνικού Εθνους και σε άρθρο του Κυριάκου Φίνα («Ροδιακή», 29 Μαρτίου 2011), ο αναγνώστης, αν δεν προσέξει τον όρο «βασιλικό διάταγμα», θα παρασυρθεί και θα πιστέψει ότι διαβάζει συνοπτική αναφορά σχετικά με την οικονομική και πολιτική κατάσταση της Ελλάδας του 21ου αιώνα και με τα όσα βιώνουμε και πρόκειται να βιώσουμε στο άμεσο μέλλον. Και καθώς οι συμπεριφορές καθορίζονται από τα αίτια, από τις συνθήκες που αντιμετωπίζει το άτομο, δεν θα μπορούσε παρά οι πολίτες αυτού του τόπου, είτε σήμερα είτε το 1892, να αντιδρούν με παρόμοιους τρόπους, εκδηλώνοντας παρόμοιες συμπεριφορές και έχοντας παρόμοιες προσδοκίες.
Το δοκίμιο Οι Χαλασοχώρηδες - μελέτη το χαρακτηρίζει ο δημιουργός του - καυτηριάζει την πολιτική συμπεριφορά που εκδηλώνει η εκτελεστική εξουσία, η εκλεγμένη ηγεσία, παρουσιάζοντάς την ως τη δύναμη από την οποία ο πολίτης ως ιδιότυπος επαίτης επιδιώκει να κερδίσει, είτε ζητιανεύοντας ένα μικρό αντάλλαγμα για την παραχώρηση της ψήφου είτε ζητιανεύοντας την ψήφο δίνοντας ένα μικρό αντάλλαγμα. Οι ψηφοφόροι περιμένουν· περιμένουν το δικό τους μικρό μερίδιο που θα τους κάνει να νιώσουν καλύτερα εκείνη τη στιγμή. Οι υποψήφιοι περιμένουν· περιμένουν με κάθε τρόπο να κερδίσουν την έδρα τους για τα προσωπικά τους μικροσυμφέροντα. Επαίτες και οι δύο, χωρίς έμπνευση, χωρίς ιδανικά.
Με τη διακριτική σάτιρά του ο Παπαδιαμάντης καταγράφει και κωδικοποιεί με χαρακτηριστική σχολαστικότητα τις συμπεριφορές των συντοπιτών του και τα κίνητρα που οδηγούν στις συμπεριφορές αυτές: ο ένας, ο «παμπόνηρος», επολιτεύετο χάριν των δημοσίων έργων, ο άλλος εξελέγετο βουλευτής διά το καλόν της πατρίδος και ο τρίτος, ο «αγαθός», για δόξα. Τα κίνητρα των πολιτευτών καθορίζουν και τη συμπεριφορά του ψηφοφόρου, που εκδηλώνεται ανάλογα στον ψηφοθηρικό αγώνα των επίδοξων βουλευτών. Και τότε είναι που ο ψηφοφόρος - επαίτης πριν από λίγο, για κάποιο ρουσφέτι - νιώθει ότι έχει τη δύναμη στα χέρια του και προσπαθεί να ανταποδώσει όσα καλά εισέπραξε - ή, καλύτερα, δεν εισέπραξε - κατά την περασμένη θητεία από τον υποψήφιο βουλευτή, εξουσία πριν λίγο και επαίτης μιας ψήφου τώρα.
Η σχέση αυτή αναδεικνύεται κυρίαρχη στην εξέλιξη της ιστορίας μας και ο Παπαδιαμάντης προχωράει ένα βήμα πέρα από την απλή ψυχογράφηση, στην αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρονται σε κάθε ένα από τα πρόσωπά του: οι προσωπικές στρατηγικές και η μεταβολή θέσεων ανάλογα με τον συνομιλητή ανάγονται σε ύψιστη αξία στον αγώνα αυτόν της διεκδίκησης, αποδομώντας τη δημοκρατία με τους όρους που λειτουργούσε τον προπερασμένο αιώνα και - αλίμονο - με τους όρους που λειτουργεί ακόμη και σήμερα.
Η απαξία για την πολιτική είναι διάχυτη, καθώς οι ήρωες, όσο απλοϊκά κι αν σκέφτονται, συνειδητοποιούν το ψεύδος και διά στόματος μπαρμπα-Διοματάρη ανακράζουν: - Ολοι το ίδιο είναι!
Η αφήγηση ανάμεσα στους διαλόγους με τους οποίους ψυχογραφούνται τα πρόσωπα δεν χάνει τον γνώριμο παπαδιαμάντειο βηματισμό της, φωτογραφίζοντας το νησί και τους ανθρώπους του, τα ήθη και τους χαρακτήρες του. Και καθώς προχωρεί η αφήγηση, το προσωπικό και απλοϊκό συνδέεται διαλεκτικά με το σημαντικό και πολιτικό: «Κατά την πρώτην βουλευτείαν του ολόκληρον δάσος το είχε κάμει ιδικόν του, δικαιώματι κατακτήσεως. Με τον έφορον, τον οποίον είχε φέρει εις την επαρχίαν του, είχε προεξηγηθεί σαφέστατα: "Θα σε διορίσω, αλλά φόρον δεν θα βεβαιώσης από την ξύλευσιν του δάσους"».
Μέσα από τις γραμμές των «Χαλασοχώρηδων» η υφαρπαγή των ψήφων, τα ρουσφέτια, η διαφθορά προβάλλουν σαν τα χαρακτηριστικά των πολιτευτών που υποχρεώνουν τον απλό κόσμο, τον ψηφοφόρο, σε ανάλογες συμπεριφορές. Ο «πολιτικός» Παπαδιαμάντης δεν δικαιώνει κανέναν: η λεπτή σάτιρα απογυμνώνει τον πομπώδη πολιτευτή, ενώ από την άλλη αφήνει τους αγαπημένους του ταπεινούς ήρωες στην απομόνωση που ταιριάζει σε όσους επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν τα αδύνατα σημεία του συστήματος ξεγελώντας μηχανισμούς και πρόσωπα.
ΥΓ.: Η «μικρά μελέτη» του Παπαδιαμάντη βρίσκει τη συνέχειά της στην κλασική κωμωδία του ελληνικού κινηματογράφου «Υπάρχει και φιλότιμο» (Αλέκος Σακελλάριος - Φίνος Φίλμς, 1965), με τον θρυλικό Μαυρογιαλούρο και τις ρεμούλες του γραμματέα του και του κομματάρχη Γκρούεζα. Στις ημέρες μας τη σκυτάλη της πολιτικής σάτιρας φοβάμαι ότι την πήραν τα ίδια τα πολιτικά πρόσωπα που παρελαύνουν στα δελτία ειδήσεων της τηλεόρασης αφοπλίζοντας την πένα του χρονογράφου με τον λόγο τους και τη συμπεριφορά τους.
Το παραπάνω κείμενο είναι η εισαγωγή στην έκδοση της νουβέλας «Χαλασοχώρηδες» από τις εκδόσεις Ποταμός.
Ο κ. Σωκράτης Κουγέας είναι φιλόλογος και συγγραφέας.
Πίσω από το προσωπείο και τα ονόματα των ηρώων - παρανόμια κατά βάθος που δεν μας επιτρέπουν να ξεφύγουμε από την καταγραφή της σκιαθίτικης κοινωνίας -, ο Παπαδιαμάντης καλύπτει τυπικούς χαρακτήρες και συμπεριφορές πολιτών: τον τοπικό κομματάρχη και τον τρόπο προσέγγισης των υποψήφιων ψηφοφόρων, των παράσιτων των κομμάτων, των εύπιστων οπαδών... Αυτή είναι η πρώτη ανάγνωση, το χρονογραφικό στοιχείο της νουβέλας που δημοσιεύθηκε σε συνέχειες στα καθημερινά φύλλα της 12ης ως 22ας Αυγούστου του 1892 της εφημερίδας «Ακρόπολις» του Γαβριηλίδη.
Είχαν περάσει τρεις μήνες από τις εκλογές του Μαΐου του 1892, όταν οι Χαλασοχώρηδες συνάντησαν το αναγνωστικό τους κοινό, εκλογές που ανέδειξαν για μία ακόμη φορά τον Τρικούπη νικητή έναντι του μόνιμου αντιπάλου του Δηλιγιάννη με στόχο ομολογημένο να βγάλει το ελληνικό κρατίδιο από το οικονομικό αδιέξοδο. (Διαγράφουμε τα ονόματα και ασυναίσθητα έχουμε ήδη εισβάλει σε χώρο ιδιαίτερα οικείο.)
Η οικονομική δυσπραγία όμως που ομολογήθηκε πριν από τις εκλογές συνεχίζεται. O πρωθυπουργός που ανέδειξαν οι τελευταίες εκλογές επιχείρησε να αντιμετωπίσει τα προβλήματα συνάπτοντας νέα δάνεια για να εξυπηρετηθούν τα παλαιά, με υπερβολικά υψηλούς τόκους. Ακολουθούν νέα μέτρα λιτότητας, επιβάλλονται νέοι έμμεσοι φόροι, η ήδη επιβαρυμένη κατάσταση των καταναλωτών γίνεται ακόμη πιο δύσκολη. Η οικονομία της Ελλάδας είναι απόλυτα εξαρτημένη από τα δάνεια του εξωτερικού. O δημόσιος προϋπολογισμός προσβλέπει στη σύναψη νέου δανείου.
Οι ξένοι κεφαλαιούχοι μεταξύ άλλων απαιτούν η συμφωνία να μην έρχεται στην ελληνική Βουλή προς κύρωση, αλλά η ισχύς της θα καθοριζόταν με απλό βασιλικό διάταγμα. Η αντιπολίτευση υποστήριζε ότι οι όροι του δανείου ήσαν «ατιμωτικοί για την εθνική κυριαρχία και ανεξαρτησία της χώρας». Ο πρωθυπουργός επέμενε ότι θα έσωζε τη χώρα χωρίς να την οδηγήσει σε πτώχευση και η οικονομία πήγαινε από το κακό στο χειρότερο. Μετά την παραίτηση του πρωθυπουργού, λίγους μήνες αργότερα, η νέα κυβέρνηση επιχείρησε να δώσει λύση με δάνειο κεφαλαιοποίησης, λύση που λίγα χρόνια πριν είχε δοκιμαστεί στην Αργεντινή. Η διάδοχη κυβέρνηση απέτυχε και ο πρώην πρωθυπουργός επανέρχεται στην εξουσία για να δηλώσει λίγους μήνες μετά τη φράση που σημάδεψε το νεοϊδρυθέν κράτος «δυστυχώς, επτωχεύσαμε».
Αποσιωπώντας ονόματα και χρόνους στην παραπάνω αφήγηση, βασισμένη στην Ιστορία του Ελληνικού Εθνους και σε άρθρο του Κυριάκου Φίνα («Ροδιακή», 29 Μαρτίου 2011), ο αναγνώστης, αν δεν προσέξει τον όρο «βασιλικό διάταγμα», θα παρασυρθεί και θα πιστέψει ότι διαβάζει συνοπτική αναφορά σχετικά με την οικονομική και πολιτική κατάσταση της Ελλάδας του 21ου αιώνα και με τα όσα βιώνουμε και πρόκειται να βιώσουμε στο άμεσο μέλλον. Και καθώς οι συμπεριφορές καθορίζονται από τα αίτια, από τις συνθήκες που αντιμετωπίζει το άτομο, δεν θα μπορούσε παρά οι πολίτες αυτού του τόπου, είτε σήμερα είτε το 1892, να αντιδρούν με παρόμοιους τρόπους, εκδηλώνοντας παρόμοιες συμπεριφορές και έχοντας παρόμοιες προσδοκίες.
Το δοκίμιο Οι Χαλασοχώρηδες - μελέτη το χαρακτηρίζει ο δημιουργός του - καυτηριάζει την πολιτική συμπεριφορά που εκδηλώνει η εκτελεστική εξουσία, η εκλεγμένη ηγεσία, παρουσιάζοντάς την ως τη δύναμη από την οποία ο πολίτης ως ιδιότυπος επαίτης επιδιώκει να κερδίσει, είτε ζητιανεύοντας ένα μικρό αντάλλαγμα για την παραχώρηση της ψήφου είτε ζητιανεύοντας την ψήφο δίνοντας ένα μικρό αντάλλαγμα. Οι ψηφοφόροι περιμένουν· περιμένουν το δικό τους μικρό μερίδιο που θα τους κάνει να νιώσουν καλύτερα εκείνη τη στιγμή. Οι υποψήφιοι περιμένουν· περιμένουν με κάθε τρόπο να κερδίσουν την έδρα τους για τα προσωπικά τους μικροσυμφέροντα. Επαίτες και οι δύο, χωρίς έμπνευση, χωρίς ιδανικά.
Με τη διακριτική σάτιρά του ο Παπαδιαμάντης καταγράφει και κωδικοποιεί με χαρακτηριστική σχολαστικότητα τις συμπεριφορές των συντοπιτών του και τα κίνητρα που οδηγούν στις συμπεριφορές αυτές: ο ένας, ο «παμπόνηρος», επολιτεύετο χάριν των δημοσίων έργων, ο άλλος εξελέγετο βουλευτής διά το καλόν της πατρίδος και ο τρίτος, ο «αγαθός», για δόξα. Τα κίνητρα των πολιτευτών καθορίζουν και τη συμπεριφορά του ψηφοφόρου, που εκδηλώνεται ανάλογα στον ψηφοθηρικό αγώνα των επίδοξων βουλευτών. Και τότε είναι που ο ψηφοφόρος - επαίτης πριν από λίγο, για κάποιο ρουσφέτι - νιώθει ότι έχει τη δύναμη στα χέρια του και προσπαθεί να ανταποδώσει όσα καλά εισέπραξε - ή, καλύτερα, δεν εισέπραξε - κατά την περασμένη θητεία από τον υποψήφιο βουλευτή, εξουσία πριν λίγο και επαίτης μιας ψήφου τώρα.
Η σχέση αυτή αναδεικνύεται κυρίαρχη στην εξέλιξη της ιστορίας μας και ο Παπαδιαμάντης προχωράει ένα βήμα πέρα από την απλή ψυχογράφηση, στην αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρονται σε κάθε ένα από τα πρόσωπά του: οι προσωπικές στρατηγικές και η μεταβολή θέσεων ανάλογα με τον συνομιλητή ανάγονται σε ύψιστη αξία στον αγώνα αυτόν της διεκδίκησης, αποδομώντας τη δημοκρατία με τους όρους που λειτουργούσε τον προπερασμένο αιώνα και - αλίμονο - με τους όρους που λειτουργεί ακόμη και σήμερα.
Η απαξία για την πολιτική είναι διάχυτη, καθώς οι ήρωες, όσο απλοϊκά κι αν σκέφτονται, συνειδητοποιούν το ψεύδος και διά στόματος μπαρμπα-Διοματάρη ανακράζουν: - Ολοι το ίδιο είναι!
Η αφήγηση ανάμεσα στους διαλόγους με τους οποίους ψυχογραφούνται τα πρόσωπα δεν χάνει τον γνώριμο παπαδιαμάντειο βηματισμό της, φωτογραφίζοντας το νησί και τους ανθρώπους του, τα ήθη και τους χαρακτήρες του. Και καθώς προχωρεί η αφήγηση, το προσωπικό και απλοϊκό συνδέεται διαλεκτικά με το σημαντικό και πολιτικό: «Κατά την πρώτην βουλευτείαν του ολόκληρον δάσος το είχε κάμει ιδικόν του, δικαιώματι κατακτήσεως. Με τον έφορον, τον οποίον είχε φέρει εις την επαρχίαν του, είχε προεξηγηθεί σαφέστατα: "Θα σε διορίσω, αλλά φόρον δεν θα βεβαιώσης από την ξύλευσιν του δάσους"».
Μέσα από τις γραμμές των «Χαλασοχώρηδων» η υφαρπαγή των ψήφων, τα ρουσφέτια, η διαφθορά προβάλλουν σαν τα χαρακτηριστικά των πολιτευτών που υποχρεώνουν τον απλό κόσμο, τον ψηφοφόρο, σε ανάλογες συμπεριφορές. Ο «πολιτικός» Παπαδιαμάντης δεν δικαιώνει κανέναν: η λεπτή σάτιρα απογυμνώνει τον πομπώδη πολιτευτή, ενώ από την άλλη αφήνει τους αγαπημένους του ταπεινούς ήρωες στην απομόνωση που ταιριάζει σε όσους επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν τα αδύνατα σημεία του συστήματος ξεγελώντας μηχανισμούς και πρόσωπα.
ΥΓ.: Η «μικρά μελέτη» του Παπαδιαμάντη βρίσκει τη συνέχειά της στην κλασική κωμωδία του ελληνικού κινηματογράφου «Υπάρχει και φιλότιμο» (Αλέκος Σακελλάριος - Φίνος Φίλμς, 1965), με τον θρυλικό Μαυρογιαλούρο και τις ρεμούλες του γραμματέα του και του κομματάρχη Γκρούεζα. Στις ημέρες μας τη σκυτάλη της πολιτικής σάτιρας φοβάμαι ότι την πήραν τα ίδια τα πολιτικά πρόσωπα που παρελαύνουν στα δελτία ειδήσεων της τηλεόρασης αφοπλίζοντας την πένα του χρονογράφου με τον λόγο τους και τη συμπεριφορά τους.
Το παραπάνω κείμενο είναι η εισαγωγή στην έκδοση της νουβέλας «Χαλασοχώρηδες» από τις εκδόσεις Ποταμός.
Ο κ. Σωκράτης Κουγέας είναι φιλόλογος και συγγραφέας.
Πηγή: tovima.gr
Νεότερες αναρτήσεις Παλαιότερες αναρτήσεις Αρχική σελίδα
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)